ធម្មញ្ញាណ ធម្មទស្សនៈ ដើមឈើរលួយឬសដូចលាមកEnglish: Dhamma-knowledge, Dhamma-vision — a tree decaying at its roots like excrement.French: Connaissance du Dhamma, vision du Dhamma — un arbre pourri à la racine comme des excréments
ក្នុងធម្មជាតិយើងនេះ មិនមានទេដើមឈើ ដែលមានឬស្អុយរលួយដូចលាមក អាចមាន ដើម ធាង មែក ស្លឹកផ្កា ផ្លែ ល្អស្រស់បំព្រង។តែបើមានវិញដើមឈើនោះនឹងត្រូវវិនាសយ៉ាងរហ័សមិនដូចដើមឈើដែលមានរើសមាំធំចាក់យ៉ាងជ្រៅទៅក្នុងដីស្រូបយកតែជាតិបរិសុទ្ធ។បើសិនជាយល់អាចធ្វើអត្ថាធិប្បាយបានតាមអធ្យាស្រ័យ។
អត្ថាធិប្បាយជាភាសាខ្មែរក្នុងធម្មជាតិមិនមានដើមឈើណាមួយដែលឫសរលួយរលាកដូចលាមក ប៉ុន្តែខាងលើដើម ធាង មែក ស្លឹក ផ្កា ផ្លែ មានរូបរាងស្រស់ស្អាតបំព្រងទេ។បើដើមឈើណាខ្លះមានឫសរលួយបែបនោះ តែខាងក្រៅមើលទៅស្រស់ស្អាត នោះដើមឈើនោះក៏ត្រូវវិនាសខ្ទេចខ្ទីក្នុងរយៈពេលឆាប់ៗដែរ មិនអាចរស់រឹងមាំយូរដូចដើមឈើដែលមានឫសមាំមួនធំ ឆ្ពោះចាក់ជ្រៅចូលទៅក្នុងដី ស្រូបយកបានតែជាតិដីបរិសុទ្ធ។បើយើងយល់អត្ថន័យបែបនេះ នោះអាចយកទៅធ្វើអត្ថាធិប្បាយតាមអធ្យាស្រ័យ ដើម្បីបង្ហាញពីជីវិតមនុស្សដែលមើលទៅស្រស់ស្អាតខាងក្រៅ ប៉ុន្តែឫសធម្មនៅក្នុងចិត្តរលួយ ឬបង្រៀនអំពីសារៈសំខាន់នៃការអភិវឌ្ឍឫសធម្មឲ្យបានមាំមួនបរិសុទ្ធ។
១. អត្ថន័យតាមពុទ្ធធម៌ដើមឈើ គឺដូចជាជីវិតមនុស្សម្នាក់ ឬបុគ្គលមួយ។ឫស គឺដូចជា មូលឫសកិលេស និងមូលឫសធម៌ នៅក្នុងចិត្ត (វិត្តិ–មូល, កម្ម–មូល, សទ្ធា–បញ្ញា–មេត្ដា–សីល ជាដើម)។ឫសរលួយដូចលាមក មានន័យថា ឫសចិត្តត្រូវគ្រេះផុសដោយអវិជ្ជា (អ្ង្រួនងងឹត, មិនដឹងសច្ចៈ)តណ្ហា (កំណើតចិត្តចង់បាន ឆន្ទៈបែបផ្គាប់ចិត្តខ្លួនឯង)អនុស័យកិលេសជ្រៅ (កំហឹង ឈ្នានីយៈ មោហៈ អិស្សា ម៉ាចឆាទិ)ឫសបែបនេះ «ស្អុយ» ព្រោះវាបង្កកម្រិតកម្មអាក្រក់ និងទុក្ខជាបន្តបន្ទាប់។២. រូបរាងខាងលើដើម (ដើម–មែក–ស្លឹក–ផ្កា–ផ្លែ)វាប្រៀបដូចជា៖សម្បត្តិខាងក្រៅ (លុយ, ឋានៈ, កិត្តិយស, អំណាច)រូបរាង–ស្នាមស្អាត, សៀវភៅបណ្ឌិត, សុន្ទរកថាប្រកាសខាងក្រៅពិធីការ–ពិធីធម៌ ដែលមើលដោយភ្នែកសាមញ្ញទៅក៏ «ស្រស់បំព្រង»បើឫសចិត្តខាងក្រោម «រលួយដូចលាមក» នោះសម្បត្តិទាំងនេះគឺជារូបីយៈប្លែក–បន្លំ មិនអាចទ្រាំទ្រជីវិតឲ្យសុខសាន្ត ឬនាំទៅសុខធម៌បានឡើយ។ ចុងក្រោយ ឈឺចាប់, វិនាសកេរ្តិ៍ឈ្មោះ, វិនាសគ្រួសារ, ទុក្ខចិត្ត–ទុក្ខកាយ។៣. អត្ថន័យជាក់ស្តែងទាក់ទងនឹងសត្វលោកលោគិយលោកយើង សង្កត់លើរឿងខាងក្រៅ៖«ឲ្យមានតំណែងខ្ពស់», «ឲ្យឈ្នះគេ», «ឲ្យមានលុយច្រើន», «ឲ្យគេគោរពខ្លួនខ្ញុំ»។ប៉ុន្តែបើយើងយក «ឫសរលួយ» មកពិចារណា៖មនុស្សដែលត្រូវលោភ បោកបញ្ឆោតគេ ដើម្បីឡើងតំណែងធ្វើអំពើអាក្រក់ បំពានសីល បំពានធម៌ ដើម្បីរកប្រាក់ចេះលេងពាក្យផ្អែមមាត់ ប៉ុន្តែចិត្តពិតពោរពេញដោយអង់កល និងអវិជ្ជាមើលខាងក្រៅ គេចាត់ទុកថា «ជោគជ័យ, ទំនើប» ដូចដើមឈើស្រស់បំព្រង។ តែពិតៗ វាជាដើមឈើដែលឫសរលួយរួចហើយ។ចុងក្រោយ៖មានទុក្ខចិត្តព្រោះគ្មានសន្តិភាពខាងក្នុងមានផលកម្មអាក្រក់នៅពេលចាស់ ឬពេលបែកខ្ញែកគ្រួសារមានវិនាសភាពនៅពេលជិតស្លាប់ និងបន្តទៅអនាគតភពបន្ទាប់នេះហើយជាអត្ថន័យពិតប្រាកដ «មកដល់សត្វលោក» របស់រូបិយៈបំបាក់ចិត្តនេះ។៤. ឫសមាំ–ស្រូបយកតែជាតិបរិសុទ្ធបើឫសធម្មនៅក្នុងចិត្តមាន៖សទ្ធា (ជឿលើកុសលធម៌ និងបុណ្យ–បញ្ញា)សីល (ការមិនបំពានលើសត្វលោក)មេត្ដា–ការุณាសតិ–សម្មាទិ್ಠិដូចឫសដើមឈើចាក់ជ្រៅ ស្រូបតែជាតិដីបរិសុទ្ធ។មនុស្សបែបនេះ សូម្បីតែគ្មានសម្បត្តិខាងក្រៅច្រើន ឬមិនមានកិត្តិយសយ៉ាងខ្លាំង ក៏ជីវិតមានសុខចិត្ត ត្រៀមផ្លូវទៅនិព្វាន។អំពី «សត្វលោក» បើបាក់យកទៅពន្យល់៖សត្វលោកដែលប្រកាន់តែរូប–សម្លេង–ក្លិន–រស–ប៉ះ–គំនិត ហើយមិនដឹងកម្រិតបរមត្ថ អាចឃើញតែដើមឈើស្រស់ស្អាត។បុគ្គលដែលមានធម្មទស្សនៈ និងធម្មញ្ញាណ ទើបឃើញឫសស្អុយ–ឫសបរិសុទ្ធ។
Khmer – ចំណងជើង និងសេចក្តីសង្ខេបដើមឈើឫសរលួយដូចលាមកនេះជារូបិយបំណង ដែលព្រះអង្គប្រើពាក្យ «លាមក» ដើម្បីបំភ្លឺឲ្យសត្វលោកខ្លាច និងស្អប់ចំពោះឫសកិលេសរលួយក្នុងចិត្ត (អវិជ្ជា តណ្ហា កិលេស) មិនឲ្យគេពេញចិត្តតែសោភណភាពខាងក្រៅ។ ព្រះអង្គមិនបង្កើតពាក្យរំលោភទេ តែយកវត្ថុអាក្រក់បំផុតមកប្រៀបធៀប ដើម្បីឲ្យយើងមើលឃើញថា ឫសចិត្តកិលេសគឺអាក្រក់ជាងលាមកផង។
…
English – Explanatory versionIn the natural world, there is no such tree whose roots are rotten and filthy like excrement, yet whose trunk, branches, leaves, flowers, and fruits remain fresh, beautiful, and flourishing.If any tree does have roots that are rotten in that way, even though it may still look lush and attractive on the outside for a while, it will soon collapse and perish, unlike a tree with strong, firm roots driven deep into the soil, drawing up only pure and wholesome nutrients.When this meaning is clearly understood, it can be developed into a broader explanation: for example, to illustrate human lives that appear admirable on the surface while their inner roots of Dhamma are decayed, or to teach the importance of cultivating pure and steadfast roots of Dhamma within the heart.
English – Title and brief senseA Tree Whose Roots Are Rotten like ExcrementThis image is not meant as crude language, but as a powerful medicine. The Blessed One uses “excrement” as a drastic comparison so that beings clearly see how foul and dangerous corrupted inner roots truly are—far worse than any physical filth. Each word points us to examine, not the outside “tree” of our life, but the hidden roots of greed, hatred, and delusion in the heart.
Français – Version expliquéeDans la nature, il n’existe aucun arbre dont les racines soient pourries et souillées comme des excréments, alors que le tronc, les branches, les feuilles, les fleurs et les fruits resteraient frais, beaux et luxuriants.Si un arbre possède réellement de telles racines pourries, même s’il semble encore verdoyant et agréable à voir de l’extérieur pendant un certain temps, il sera rapidement détruit et s’effondrera, à la différence d’un arbre dont les racines solides et vigoureuses s’enfoncent profondément dans la terre et n’absorbent que des éléments purs et bénéfiques.Lorsque ce sens est bien compris, on peut en faire un développement plus large : par exemple pour illustrer la vie des êtres humains qui paraissent admirables en surface alors que leurs racines du Dhamma sont déjà corrompues, ou pour enseigner l’importance de cultiver en soi des racines du Dhamma pures et fermes dans le cœur.
Français – Titre et sens brefUn arbre dont les racines sont pourries comme des excrémentsCette expression n’est pas une grossièreté, mais un remède spirituel très fort.
Le Bienheureux emploie l’image des « excréments » comme une comparaison extrême pour que les êtres voient clairement à quel point les racines intérieures corrompues sont infectes et dangereuses—bien pires que toute saleté matérielle. Chaque mot invite à contempler non pas seulement « l’arbre » visible de notre vie, mais surtout les racines cachées de convoitise, de haine et d’ignorance dans le cœur.
paramathabudhi-fpevu 