ធម្មញ្ញាណ ធម្មទស្សនៈ២តើអ្នកស្គាល់បុណ្យនិងបាបដែលជាច្បាប់ធម្មជាតិហើយឬនៅ?Copier] ធម្មញ្ញាណ ធម្មទស្សនៈ១។ Dhamma Knowledge and PerspectiveDiscernement et Vision du Dhammaតើអ្នកស្គាល់បុណ្យនិងបាបដែលជាច្បាប់ធម្មជាតិហើយឬនៅ?Do you know misfortune and merit, which are natural laws? Connaissez-vous le malheur et le mérite, qui sont des lois naturelles ?
នៅក្នុងពិភពលោកនេះយើងហាក់ដូចជាឃើញមានវត្ថុជាច្រើនអាណែកមិនអាចរាប់បាន។តែបើចែកជាក្រុមមានតែពីរក្រុមគឺធម្មជាតិធម្មជាតិដែលមានវិញ្ញាណនិងពុំមានវិញ្ញាណ។ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានសម្តែងហើយ ជាបរមត្ថធម៌ គឺជាវត្ថុមានពិតមិនក្លែងក្លាយ គឺ ចិត្ត ចេតសិក រូប និព្វាន។បំបែកឲ្យឃើញគឺចិត្ត១២១ ចេតសិក ៥២ រូប ២៨ ។ ធម្មជាតិចិត្តមានបួនជាតិ អកុសល កុសល វិបាក កិរិយា,។ធម៌ទាំងនេះប្រព្រឹត្តទៅតាមច្បាប់ធម្មជាតិនោះៗ។ធម្មជាតិទាំងអស់ដែលជាធម្មជាតិមានវិញ្ញាណឬមិនមានវិញ្ញាណតែងតែមានច្បាប់សម្រាប់ធម្មជាតិនោះៗធម៌ទាំងអស់នេះមានតែព្រះពុទ្ធទាំងឡាយទើបបានត្រាស់ដឹង។គ្រប់ធម្មជាតិទាំងអស់មិនមានថាធម្មជាតិណាដែលប្រព្រឹត្តទៅមិនមានច្បាប់ធម្មជាតិ។ចំពោះមិត្តព្រះធម៌ដែលលោកមិនបានសិក្សាសូម្បីតែពាក្យច្បាប់ធម្មជាតិក៏ពិបាកយល់ដែរ។ច្បាប់ធម្មជាតិមិនមែនជាច្បាប់លោកធម៌ទេ។ច្បាប់ធម្មជាតិឬព្រះធម៌ប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ 100%បុគ្គលដែលកើតទុក្ខសព្វថ្ងៃដោយសារមិនបានស្គាល់ច្បាប់ធម្មជាតិដែលជាបរមត្ថធម៌ត្រាស់ដឹងដោយព្រះពុទ្ធទាំងឡាយ។ធម្មជាតិដែលមានវិញ្ញាណព្រះអង្គប្រទានឈ្មោះថាព្រះអង្គប្រទានឈ្មោះថានាមធម៌ជាធាតុដឹង រូបធម៌ធាតុមិនដឹង ពាក្យនាមធម៌អាចហៅបានថាសញ្ញាខន្ធវេទនាខន្ធសង្ខារក្ខន្ធ វិញ្ញាណក្ខន្ធ ទាំងបួននេះគឺជានាមធម៌ រូបខន្ធគឺជាវត្ថុដែលតូចជាងគេបំផុតនៅក្នុងចក្រវាឡយើងនេះ។ឯងធំបំផុតគឺចក្រវាឡ បើមានរបស់តូចបំផុតត្រូវតែមានរបស់ធំបំផុត។បើមានរបស់ធំត្រូវមានរបស់តូច។បើយើងដឹងច្បាស់ថារបស់ដែលមានពិតប្រាកដមិនមែនជារបស់នឹកគិតនោះយើងនឹងមានសន្តិភាពនៅក្នុងចិត្ត។ពិតប្រាកដដែលជាបរមត្ថគឺ គឺចិត្ត ១២១ ចេតសិក៥២ រូប២៨ ។គឺខ្លួនយើងនេះមានទាំងនាមមានទាំងរូបតែកុំភ្លេចរូបនៅខាងក្រៅដែរ។បើមិនមានរូបខាងក្រៅដែលមានច្បាប់ធម្មជាតិក៏មិនមានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធត្រាស់ដឹង។ភាគច្រើនដែលលោកប៉ុន្មានយល់កន្លែងនេះ។ក៏មិនមានវិទ្យាសាស្រ្ត ។ខ្ញុំនឹងបង្ហាញឈ្មោះដោយពន្យល់អត្ថាធិប្បាយទៅតាមសមត្ថភាពរបស់ខ្ញុំបាទ។តែបើមិនស្គាល់អ្វីទៅជាបរមត្ថតើបដិបត្តិធម៌ឲ្យឃើញបរមត្ថធម៌យ៉ាងដូចម្ដេច? ដូចជាព្រះអង្គក៏បានសម្ដែងហើយថាបុគ្គលដែលមិនបានស្គាល់ខ្លឹមឈើទៅរកខ្លឹមឈើបានឬទេ?ចំណែកដែលអ្នកដែលថាបានធម៌ឬសម្រេចធម៌តើដូចម្ដេច?មានសភាពស្ងប់ចិត្តស្ងប់កាយ។ សេចក្តីសុខមិន មានចិត្តរាយមាយ មិនដែលស្គាល់សោះតាំងពីមុន។ទាំងនេះឬដែលគេសម្គាល់ថាបានធម៌។សូមមេត្តាពិចារណាទាំងអស់គ្នាព្រោះថានៅក្នុងលោកយើងនេះមានតែធម៌របស់ព្រះសាស្តាទេដែលបដិបត្តិធម៌ត្រឹមត្រូវទៅតាមអដ្ឋអង្គមគ្គ ដែលព្រះសាស្តាបានត្រាស់ដឹងទើបអាចត្រឹមត្រូវមិនភាន់ច្រឡំ។បើបានសិក្សាឲ្យយកច្បាស់នោះនឹងយល់ថាបាបនិងបុណ្យមានពិតប្រាកដដូចព្រះសាស្ដាសម្ដេចមែន។ខ្ញុំបាទនឹងសម្ដែងយ៉ាងលម្អិតអំពីចេតសិក ទៅតាមអធ្យាស្រ័យនៃធម៌ដែលបានកើតរលត់ កំពុងកើតរលត់ និងកើតរលត់។
ENGLISH FRENCH
This is something I am sharing here as a record and for reference.
In this world, we seem to see countless phenomena that cannot be enumerated. However, if we classify them, there are only two categories: phenomena with consciousness and phenomena without consciousness. The Fully Enlightened Buddha has explained that these are ultimate realities (paramattha dhamma), which truly exist and are not deceptive. These are: consciousness (citta), mental factors (cetasika), matter (rūpa), and Nibbāna.
When analyzed in detail, there are 121 types of consciousness, 52 mental factors, and 28 types of matter. Consciousness is divided into four categories: unwholesome (akusala), wholesome (kusala), resultant (vipāka), and functional (kiriya). All these dhammas function according to their natural laws.
All phenomena, whether with consciousness or without, operate under their own natural laws. These truths are fully realized only by the Buddhas. There is no phenomenon that exists or operates outside of natural law.
For those who have not studied even the concept of natural law, it is difficult to understand. Natural law is not the same as worldly law. Natural law, or Dhamma, operates with complete accuracy—100%. People suffer today because they do not understand these natural laws, which are the ultimate realities realized by the Buddhas.
Phenomena with consciousness are called nāma-dhamma (mental phenomena), which are elements that know. Material phenomena (rūpa-dhamma) are elements that do not know. Nāma-dhamma includes the four aggregates: feeling (vedanā), perception (saññā), formations (saṅkhāra), and consciousness (viññāṇa). These four are mental phenomena. The material aggregate (rūpa-khandha) is the smallest unit in the universe.
The largest is the universe itself. If there is something smallest, there must also be something largest. If there is something large, there must also be something small. When we clearly understand that what truly exists is not merely imagined, we will find peace in the mind.
The ultimate realities are indeed consciousness (121), mental factors (52), and matter (28). Our own being consists of both nāma and rūpa, but we must not forget external matter as well. Without external matter governed by natural laws, there would be no realization of enlightenment by the Buddha. Many people misunderstand this point, and without this understanding, there would also be no science.
I will explain these terms according to my ability. But if one does not understand what ultimate reality is, how can one practice to realize it? As the Buddha taught: can a person who does not know the heartwood find the heartwood?
As for those who claim to have attained Dhamma, what are the signs? There is calmness of mind and body, a kind of happiness never experienced before, and a mind that is not restless. These are the characteristics by which attainment is recognized.
Please reflect carefully on all of this. In this world, only the Dhamma of the Buddha, when practiced according to the Noble Eightfold Path as realized by Him, leads to correctness without confusion. When one studies thoroughly, one will understand that merit and demerit truly exist, just as the Buddha taught.
I will further explain mental factors (cetasika) in detail, according to my ability, in relation to phenomena that have arisen, are arising, and will cease.
Would you like me to refine this into a more formal academic style or keep it as a natural explanatory translation?
FRENCH (Français)Dans ce monde, il semble que nous voyions une multitude de choses impossibles à compter.Mais si l’on les divise en groupes, il n’y en a que deux : les phénomènes naturels dotés de conscience et ceux qui sont dépourvus de conscience.Le Bouddha parfaitement Éveillé les a exposés comme des réalités ultimes, c’est‑à‑dire des phénomènes réellement existants, non fabriqués : à savoir la conscience, les facteurs mentaux, la matière et le Nibbāna.En les analysant, on voit qu’il y a 121 types de conscience, 52 facteurs mentaux et 28 formes matérielles.La nature de la conscience comporte quatre catégories : non vertueuse, vertueuse, résultante et fonctionnelle.Tous ces phénomènes se déroulent selon leurs propres lois naturelles.Tout phénomène naturel, qu’il soit pourvu de conscience ou non, possède toujours sa loi naturelle propre, et seuls les Bouddhas ont pleinement réalisé l’ensemble de ces phénomènes.Parmi tous les phénomènes naturels, il n’en existe aucun qui fonctionne sans loi naturelle.Pour les amis du Dhamma qui n’ont jamais étudié, même l’expression « loi naturelle » est difficile à comprendre.La loi naturelle n’est pas une loi du monde.La loi naturelle, ou le Dhamma du Bouddha, opère avec une exactitude parfaite, à cent pour cent.Les êtres humains qui souffrent de nos jours le font parce qu’ils ne connaissent pas la loi naturelle qui est la réalité ultime, réalisée par tous les Bouddhas.Pour les phénomènes dotés de conscience, le Bienheureux a donné le nom de « nāma‑dhamma », l’élément connaissant ; les phénomènes matériels sont le « rūpa‑dhamma », l’élément non connaissant.Le terme nāma‑dhamma peut aussi désigner l’agrégat de la perception, l’agrégat de la sensation, l’agrégat des formations mentales et l’agrégat de la conscience ; ces quatre‑là sont le nāma‑dhamma.L’agrégat de la forme matérielle est l’entité la plus petite dans cet univers qui est le nôtre.Le plus grand, c’est l’univers lui‑même ; s’il existe quelque chose de plus petit, il doit exister quelque chose de plus grand.S’il existe quelque chose de grand, il doit exister quelque chose de petit.Si nous savons clairement ce qui existe véritablement et non ce qui est seulement imaginé, alors nous aurons la paix dans notre esprit.Ce qui existe vraiment comme réalité ultime, ce sont les 121 types de conscience, les 52 facteurs mentaux et les 28 formes matérielles.Ce corps qui est le nôtre possède à la fois le nāma et le rūpa, mais il ne faut pas oublier les rūpa extérieurs.S’il n’y avait pas de formes matérielles extérieures régies par des lois naturelles, il n’y aurait pas de Bouddha parfaitement Éveillé pour les réaliser.La plupart des gens comprennent à peine ce point, et sans cela il n’y aurait pas non plus de science.Je présenterai les termes en les expliquant selon mes capacités.Mais si l’on ne sait pas ce qu’est la réalité ultime, comment pourrait‑on pratiquer le Dhamma pour voir les réalités ultimes ?C’est comme ce que le Bienheureux a déjà enseigné : une personne qui ne connaît pas le bois de cœur d’un arbre peut‑elle obtenir le bois de cœur ?Quant à ceux qui disent avoir obtenu le Dhamma ou réalisé le Dhamma, à quoi cela ressemble‑t‑il ?Il y a un état de calme de l’esprit et de calme du corps, un bonheur et un esprit non dispersé, quelque chose qui n’avait jamais été connu auparavant.Ce sont ces états que l’on désigne comme « avoir obtenu le Dhamma ».Veuillez tous y réfléchir, car dans ce monde qui est le nôtre, seul le Dhamma de l’Enseignant, pratiqué correctement selon le Noble Sentier Octuple que le Maître a réalisé, peut être véritablement correct et sans confusion.Si l’on l’étudie de manière précise et approfondie, on comprendra que le mal et le mérite existent réellement, comme l’Enseignant l’a déclaré.J’exposerai en détail les facteurs mentaux, selon le Dhamma qui est apparu et a cessé, qui est en train d’apparaître et de cesser, et qui apparaîtra et cessera.
paramathabudhi-fpevu 